از طریق فرا-مدل تکاملیِ بسط‌یافته و یافته‌های ACT در آن چارچوب: ACT به مثابه درمانی مبتنی بر فرایند

این مقاله علمی-پژوهشی و نظری برجسته که در سال ۲۰۱۱ در مجله معتبر علمی Revista Mexicana de Análisis de la Conducta (مجله مکزیکی تحلیل رفتار) به چاپ رسیده است، توسط میتش جی. فرایلینگ و لیندا جی. هیز به نگارش درآمده است. مقاله به ارزیابی نقادانه مفهوم محوری «کارکرد» (Function) و کاربست‌های اصطلاح‌شناختی آن در دانش تحلیل رفتار می‌پردازد. نویسندگان با اتکا به فلسفه علم و دیدگاه «اینتربهویوریسم» (Interbehaviorism) جی. آر. کانتور، نشان می‌دهند که اگرچه اسکینر قصد داشت واژه کارکرد را به عنوان جایگزینی برای تفکرات قدیمی و متافیزیکی «علت و معلولی» وارد زبان رفتاری کند، اما در عمل، مفاهیم علت‌گرایانه و معانی غیرفنی عامیانه به طور عمیقی با مفهوم کارکرد در تحلیل رفتار درآمیخته‌اند. این پژوهش با تفکیک دقیق روابط «وابستگی تک‌جهته» (Dependency Relations) از «روابط کارکردی دوجانبه» (Functional Relations)، آسیب‌های روش‌شناختی ناشی از مترادف فرض کردن کارکرد با «علت» یا «فایده و کاربرد» را در حوزه‌های پژوهشی، بالینی و بافت‌گرایی کارکردی کالبدشکافی می‌کند و الگویی بدیل بر پایه «میدان درهم‌تنیده روان‌شناختی» برای ارتقای اعتبار داخلی و بیرونی تحلیل رفتار ارائه می‌دهد. محورهای اصلی مقاله و توضیحات جامع ۱. نقد اصطلاح‌شناختی و سردرگمی مفهوم «علت و معلول» در تحلیل رفتار • هدف اولیه اسکینر: اسکینر در سال ۱۹۵۳ پیشنهاد کرد که واژه «کارکرد» جایگزین اصطلاحات سنتی «علت» و «معلول» شود، زیرا مفهوم علت و معلول با نظریه‌های متافیزیکی متعدد در خصوص ساختار جهان گره خورده بود و بار معنایی بیش از حد نیازی به علم بار می‌کرد. • بازگشت تفکر علّی در پوشش جدید: به رغم این هدف اولیه، اسکینر در متون بعدی خود (۱۹۵۳ و ۱۹۵۷) عبارت «تحلیل کارکردی» (Functional Analysis) را دقیقاً هم‌معنا و مترادف با «تحلیل علّی» (Causal Analysis) به کار برد. • ایجاد سردرگمی مفهمومی: مترادف قرار دادن کارکرد و علت باعث شد که پیشنهاد اولیه مبنی بر متفاوت بودن کارکرد از علت عملاً بی‌معنا شود و فرض‌های قدیمی علت و معلولی در قالب واژه جدید «کارکرد» در شالوده تحلیل رفتار باقی بمانند.